Siðfræði

Siðfræðikenningar

normatíf siðfræði (normative ethics)
- frekar hefbundið stöff
- hvað er gott/rétt
- hvað skal gera
- hvernig skuli meta boðandi kenningar
hagnýt siðfræði (practical/applied ethics)
- heilbrigðismál
- viðskipti
- umhverfið
grunnsiðfræði (meta-ethics)
- Dregur fram atriði sem koma ekki endilega fram í annari siðfræði
- kannar eðli skoðanna okkar á siðferði og tengsl þeirra fið raunveruleikann
siðferðileg sálfræði (moral psychology)
- sálfræðilegar forsendur fyrir siðfræði
- kannar sálarþættina sem gera okkur að siðferðisverum
- t.d. mikilvægi siðgerðar og þroska, eðli tilfinninga
- þrætt inn í mjög margar siðfræðikenningar (verður því líklega ekki tekið fyrir eitt og sér neitt sérstaklega mikið)

markmið siðfræðinga getur verið að setja fram allheildstæða siðfræðikenningu
því innihalda siðfræðikenningar einhverja grunnsiðfræði
iðulega innihalda þær líka siðferðilega sálfræði, t.d. skoðun á tilvist sameiginlegs siðferðilegs innsæis eða á siðviti
Siðferðileg sálfræði er því þáttur siðfræðikenninga
- m.a. spurt hvaða sálarþættir gera fólk að ábyrgum siðferðilegum breytendum
- frjáls vilji?
  - siðferðileg ábyrgð?
- ræðst breytni af sérhyggju, eiginhagsmunum og hamingjuleit eða ánægjuleit?
  - ef já, ætti hún að gera það?
- hlutverk skynseminnar í siðlegri breytni
- greinarmunur á siðferðissýin kvenna og karla?
- þeir heimspekingar sem við lesum hafa sett fram siðfræðikenningar og telja allir að það sé hægt að öðlast siðferðilega þekkingu
- nálgast siðfræði á ólíkan hátt og eru með ólíkar niðurstöður
  - ólíkar skoðanir á grunninum og sálarlífi mannsins
- Segja mætti að siðfræði þeirra snérist um:
  - gott ástand (mill)
  - rétta breytni (kant)
  - góða siðgerð (aristóteles)

ólíkar leiðir til að kortleggja þær
segjum að siðfræði kannar það sem er gott og það sem er rétt
- hvert er samhengið þar á milli?
- gætum leitt rétta breytni af hinu góða, einhverju markmiði sem við vildum ná
- markmiðin væru þá ástæður fyrir breytni
þá má spyrja:
- er markmiðið hið góða líf og þættir þess?
  - þá er spurt af hverju samanstendur það?
  - þannig spyr aristóteles
- er markmiðið það sem er gott í sjálfu sér?
  - þá er leitað að grundvelli að réttri breytni
  - JSM spyr með nytjahyggju sinni
- Það er einnig hægt að byrja á réttri breytni
  - þá er sett fram hugmynd um rétta breytni og réttlætingu fyrir henni
  - réttlætingin getur vísað til ólíkra þátta:
    - við gætum t.d. sagt að meginreglur rétts og rangs séu sannindi sem má komast að með innsæi
    - hvað ef innsæi er ólíkt, breytilegt eða leysir engan vanda?
- einnig hægt að segja að meginreglur siðferðisins tjáðu vilja einhvers löggjafa.
  - þá leiðir lögmæti reglnanna af sjálfræði þeirra sem hafa viljann (löggjafans)
  - oft vísað til guðs

segja að siðferði grundvallist á einhvers konar gagnkvæmni: breytni er rétt ef hún er í samræmi við reglur sem fólk gæti komið sér saman um við tilteknar aðstæður
tvær tegundir sáttmálakenninga
- eiginhagsmunir
- sanngirni
hugmyndin er sú að komast megi að því hvernig grunngildum og reglum skuli hagað í ljósi skynseminnar eða sanngirninar
sáttmálakenningar einnig notaðar á gagnrýninn hátt til að útskýra kúgun og misskiptingu
!! fylla inn í !!
Fangaklípan:
- fangar yfirheyrðir í sitt hvoru lagi og fá báðir eftirfarandi boð:
  - (i) ef annar játar en hinn ekki fær játandi sakaruppgjöf en hinn harða refsingu
  - (ii) ef báðir játa fá þeir báðir væga refsingu
  - (iii) ef báðir þegja fá báðir mjög væga refsingu fyrir annað og minna brot
- hvað skal gera?
- er siðferði viðamikið samstarf til mestra heilla fyrir flesta?

hugmyndin um mikilvægi dyggða á uppruna hjá grikkjum og hefur ekki misst mikilvægi sitt síðan